Dziwnów i Dziwnówek to dwa interesujące miejscowości letniskowe. Wiedzieliście, że w Dziwnowie znajdował się największy dom zdrojowy nad Bałtykiem, albo, że leczono tu greckich żołnierzy w tajnym szpitalu wojskowym. W Dziwnówku za to można podziwiać skały wapienne ze skamieniałościami. Te i wiele innych ciekawostek w tekście poniżej.
1. Dziwnów nad Dziwną
Dziwna to nazwa jednej z trzech cieśnin, która łączy Zalew Szczeciński z Bałtykiem. Pozostałe dwie to Piana, znajdująca się na terytorium Niemiec oraz Świna, nad którą leży m.in. Świnoujście. Dziwnów i Dziwnówek wzięły swą nazwę właśnie od tej cieśniny. Często mówi się rzeka Dziwna, gdyż jest to deltowa odnoga Odry.
- 1243 r. – pierwsza wzmianka o Dziwnowie dotyczy istniejącej tu komory celnej, która pobierała cła od statków przepływających przez cieśninę.
- Koniec XIII w. – dochodzi do zamulenia wód, przez co statki wybierają Świnę jako nowy i główny trakt żeglowny i tak jest do dziś. Dziwnów traci na znaczeniu, aż do XIX wieku.
- Na przełomie XIX i XX wieku dokonano przekopu Dziwny, skracając jej drogę do Bałtyku. Dawne koryto, widoczne do dziś w terenie, zwane jest jeziorem Martwym, bądź Martwą Dziwną.
- Lata 50. XX w. to budowa nowego portu i budynków przetwórstwa rybnego Belona. Okres ten to także budowa pierwszego mostu w miasteczku łączącego stały ląd z wyspą Wolin. Most był drewniany i posiadał element zwodzony. W 1994 r. zbudowano nowy betonowy most z podobnym zwodzonym przęsłem, który zachował się do dziś.
2. Uzdrowisko – Kurhaus (największy dom zdrojowy nad Bałtykiem)
W XIX w. wybrzeże Bałtyku zyskuje na popularności jako dobre miejsce na wypoczynek. Bliskość Berlina i Szczecina wpływają na rozwój małych osad rybackich nad Zatoką Pomorską. W 1844 r. w Dziwnowie powstaje pierwszy dom wczasowy. Rozwojowi miasteczka sprzyja odkrycie wód solankowych, dzięki którym Dziwnów staje się uzdrowiskiem. W 1890 r. w centrum powstaje okazały dom uzdrowiskowy Kurhaus, który szybko staje się wizytówką regionu. Był to ówcześnie największy obiekt zdrojowy nad Bałtykiem, elewacja frontowa liczyła 117 metrów długości, obiekt mógł pomieścić 250 kuracjuszy. Powstał także park zdrojowy, zadaszona promenada i własne molo z kąpieliskiem. W 1913 r. Dziwnów nawiedza straszliwy sztorm, wysokie fale niszczą kąpielisko, a tzw. cofka na Dziwnej zalewa od południa dom zdrojowy. Straty są na tyle wielkie, że właściciel decyduje się n rozbiórkę obiektu. Do dziś zachowała się tylko ciekawa roślinność w parku oraz układ promenad wzdłuż Bałtyku.
3. Koszary i…
W latach 30. XX wieku w Dziwnowie, na wyspie Wolin, utworzono koszary wojskowe, gdzie stacjonowały m.in. wojska spadochronowe. Ulokowanie wojska przyczyniło się oczywiście do rozwoju miejscowości i nowych miejsc pracy, stało się także swoistą atrakcją turystyczną, gdyż kuracjusze chętnie obserwowali podniebnych skoczków lądujących np. na plaży. Podczas drugiej wojny światowej, a raczej pod jej koniec, Dziwnów stał się ważnym celem w drodze na Berlin. W 1944 r. koszary zostały zbombardowane przez samoloty alianckie, a w 1945 r. zdobyte przez wojsko polskie.
4. … i historia greków
Po wojnie ulokowano tu polskie wojsko ludowe, a jeden z budynków przerobiono na tajny szpital polowy nr 250. 25 lipca 1949 r. trafił tu pierwszy transport rannych żołnierzy Greckiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej – ELAS z okresu wojny domowej. Do listopada 1950 r. przez szpital ten przewinęło się ok. 2500 żołnierzy i ich rodzin. Lekarze prowadzili wtedy nowatorskie techniki leczenia. Nie udało się uratować jedynie 27 osób, na terenie wojskowej jednostki do dziś w miejscu ich spoczynku znajduje się obelisk upamiętniający ich losy. Po likwidacji szpitala pod koniec 1950 r. część chorych i kadrę lekarską przeniesiono do nowo utworzonej Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi. Co roku w Dziwnowie odbywa się Dzień Grecki, podczas którego zjeżdżają się potomkowie wyleczonych tu osób.
5. Aleja Gwiazd Sportu
Na ulicy Władysława Rymonta (między ul. Mickiewicza, a ul. Sienkiewicza) znajduje się Aleja Gwiazd Sportu. Umiejscowione są tutaj liczne postumenty na których znajdują się repliki medali i podpisy najlepszych polskich sportowców. Pierwsze medale zostały umieszczone tu w 2002 r. Od tamtej pory co roku latem odbywa się Festiwal Gwiazd Sportu, podczas którego odsłaniane są kolejne medale. Podczas tej imprezy organizowany jest także bieg “Cztery mile Jarka”, który upamiętnia urodzonego w Dziwnowie, polskiego mistrza w biegach Jarosława Marca.
6. Trochę z historii Dziwnowa
- W XVII w., powstaje tu niewielki gwieździsty fort obronny. Mimo to nie powstrzymuje szwedów przed najazdem na pomorze. Szwedzi odbudowują fort i utrzymują go do 1677 r. Fort ulega pod wpływem czasu i ulega zniszczeniu do dziś nie ma śladu po tej budowli.
- Niegdyś istniały oddzielne wsie Dziwnów Górny, Dziwnów Dolny i Dziwnów Zachodni, dopiero na początku XX w. dochodzi do połączenia ich w jeden organizm, a dopiero w 2004 r. Dziwnów zyskuje prawa miejskie.
- W Dziwnowie znajdują się dwa obiekty wpisane do rejestru zabytków, są to wille na Mickiewicza 3 i na Parkowej 5.
7. Skwer przyjaźni
W parku miejskim znajduje się Skwer Przyjaźni. Postawiono tam unikatowy pomnik upamiętniający miasta partnerskie Dziwnowa. I tak Gorzów Wielkopolski reprezentuje znajdujący się w szklanej gablocie żużlowy motocykl Gorzowskiej Stali, Sosnowiec reprezentują dwa górnicze wózki z węglem, a niemieckie miasto Werneuchen reprezentuje metalowe drzewo lipy, które jest nawiązaniem do herbu miasta.
8. Pozostałe atrakcje
Pozostałe atrakcje miasta to: falochrony, port jachtowy, dawna zabudowa, pomnik-kotwica upamiętniający rybaków, którzy nie wrócili z morza. Przy wielu atrakcjach znajdują się tablice informacyjne oraz zorganizowana została gra miejska “Dzwinów4FUN”, dzięki specjalnej aplikacji i fotokodom czekają na nas ciekawe zadania, przybliżające historię i życie nad Dziwną.
9. Dziwnówek, czyli dawny Mały Dziwnów
Dziwnówek zwany był Małym Dziwnowem, bądź Leśnym Dziwnowem. Swoją historią sięga XVI w., kiedy to istniała tu karczma o znaczeniu regionalnym. Do XIX w. ludność zajmowała się rybołówstwem. Od XIX w. rozpoczęła się historia letniskowa i uzdrowiskowa.
9a. Mleko z latarni morskiej
W samym centrum, przy głównej drodze stoi charakterystyczna latarnia morska. Nie jest to oryginalna budowla służąca do nawigacji statków, a raczej można by powiedzieć replika. Latarnia ta została zbudowana w latach 70. XX w. specjalnie do popularnego programu telewizyjnego “Teleturniej Miast”. Program nagrywany był w Kamieniu Pomorski, gdzie pierwotnie została zbudowana przez tamtejsze zakłady mleczarskie. Po programie gmina Dziwnów postanowiła przenieść latarnie do Dziwnówka, gdzie sprzedawane były produkty mleczarskie tutejszym turystom. Obecnie latarnia jest częścią baru.
9b. Wydobycie kredy
- Dawny Kalkberg (po polsku Wapienna Góra, Wapno) to nieistniejąca już wieś między Dziwnówkiem, a Łukęcinem. Znajdowało się tu kilkanaście domów, które zostały doszczętnie zniszczone podczas działań wojennych w 1945 r. Dziś w lesie można znaleźć pozostałości po fundamentach ówczesnych zabudowań.
- Nazwa wsi wywodzi się od pokładów kredy. Przywędrowała ona tu w ramach tzw. powarku, czyli zespołu skał przeniesionych tu przez lądolód. Na przełomie XIX i XX w. mieszkańcy Wapiennej Góry wydobywali stąd kredę. Do dziś doskonale widać w terenie wyrobiska. W jednym z nich znajduje się wychodnie tych skał, a wprawne oko może dostrzec ciekawe skamieniałości.
9c. Dawne schrony na klifie
Klif w Dziwnówku. Od 2017 r. tutejszy klif objęty został ochroną rezerwatową. Nie jest on jakiś imponujących rozmiarów, za to porasta go cenna dla wybrzeża flora. Spacerując po plaży można dostrzec betonowe konstrukcje zatopione w klifie. Są to pozostałości po schronach i umocnieniach obronnych zbudowanych w latach 50. XX w. w celu potencjalnego ataku Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
9d. Zegar słoneczny
W Dziwnówku warto zwrócić uwagę także na zegar słoneczny, który ponoć jest jednym z pięciu tego typu zegarów na świecie. Gnomon rzuca swój cień na specjalną wstęgę, której ustawienie wymagało dokładnych obliczeń matematycznych.
9e. Pozostałe ciekawostki o Dziwnówku
Mamy tu także kościół pw. św. Maksymiliana Kolbego, przed którym znajduje się nieoficjalny herb letniska. Za kościołem znajduje się mała przystań dla łódek pływających po zatoce Wrzosowskiej. Przy rondzie znajduje się natomiast pomnik upamiętniający żołnierzy, którzy przegnali stąd niemiecką armię w marcu 1945 r. Walczył tu wtedy m.in. Wojciech Jaruzelski, ówcześnie jako podporucznik i dowódca oddziału zwiadowczego. 14 marca 1945 r. polscy żołnierze zorganizowali na plaży uroczystości zaślubin Polski z Bałtykiem. Przy plaży w centrum letniska stoi dawna wieża obserwacyjna tzw. POWT (Punkt Obserwacji Wzrokowo Technicznej), wieże te budowany były w latach 50. XX w. w ramach ochrony polskiego wybrzeża.
Jeżeli zainteresowały was ciekawostki o Dziwnowie i Dziwnówku to zachęcam zapoznać się tymi z Łeby!
Jeżeli spodobał ci się ten tekst i jest ci pomocny w organizacji podróży, to może masz ochotę postawić mi kawę?
