Jesteście ciekawi co robią ruiny kościoła w lesie, jak przemycano kontrabandę, ile razy rzeka Łeba zmieniała swój bieg, co upamiętniają dwa owczarki nizinne na ul. Kościuszki, albo czemu w restauracyjnych menu tyle potraw z ziemniakami? Te i wiele innych ciekawostek w tekście poniżej.
1. Lokacja Łeby
Przez setki lat Łeba zmieniała swoje miejsce położenia, a związane jest to ściśle z rzeką Łebą i bałtyckimi sztormami, które zmieniały jej bieg.
- 1282 r. – pierwsze wzmianki o Łebie, ówczesna Łeba znajdowała się w miejscu wyjścia rzeki Łeby z jeziora Łebskiego.
- 1357 r. – Łeba zyskuje prawa miejskie i nową lokację, tuż przy morzu na prawym brzegu rzeki Łeby. Zmienia się też nazwa na Łeboujście (niem. Lebomunde).
- pierwszym sołtysem miasta był Henryk Fleming, jeżeli lokacja miasta się udawała, to po paru latach dopiero nadawano miano burmistrza.
- 1497 r. – po sztormie, rzeka zmienia bieg i Łeboujście, znajduje się nagle na lewym brzegu rzeki.
- 11.01.1558 r. przechodzi największy sztorm w historii miasta. Koryto rzeki znajduje nowe ujście do Bałtyku, bagatela o 1,5 km dalej na wschód.
- 03.03.1570 r. kolejny sztorm i wcierające się do miasta wydmy, przyczyniają się do podjęcia decyzji o przeniesieniu miasta na prawy brzeg nowego koryta rzeki i w głąb lądu. Dodatkowo nowe miejsce znajduje się na niewielkim wzniesieniu. Nowa lokacja ma odzwierciedlenie w dzisiejszym układzie urbanistycznym.
- przeniosło się ok. 400 osób.
- zbudowano nowy kościół, z materiałów po starym, niestety po dwóch latach zniszczył go pożar
- skrócono nazwę miasta do Łeba (niem. Leba)
- W latach 80. XIX w. stworzono nowy przekop Łeby, który skracał drogę dotarcia wód do Bałtyku. Nowy przekop możemy podziwiać do dziś. Pozostałością po starej Łebie jest Łabędzi Staw znajdujący się w centrum parku.
2. Kościół pw. św. Mikołaja i herb Łeby
Kościół pw. św. Mikołaja (patrona rybaków) został zbudowany w 1362 r. przez zakon krzyżacki. Do dziś w herbie miasta widnieje krzyż upamiętniający lokację krzyżacką. Na tarczy herbowej poniżej krzyża znajduje się rybogryf nawiązujący do rodu Święców. Kościół został zniszczony i rozebrany w XVI i XVII w. Do dziś zachował się niewielki fragment ściany.
3. Kościół pw. WNMP
Kościół pw. WNMP został zbudowany w 1683 r. Obecne wyzwanie wprowadzone w 1945 r., kiedy to kościół przeszedł w ręce katolików. Do budowy kościoła wykorzystano materiały budowlane z wcześniejszego kościoła. W 1762 r. zawaliła się wieża po nabożeństwie. Odbudowano ją z wykorzystaniem techniki muru pruskiego, widocznego do dziś. Na tyłach kościoła widać dawne płyty nagrobne z XIX w.
4. Port nad j. Łebskim
W 1779 r. powstał pomysł na budowę portu nad j. Łebskim. W celu tym rozpoczęto budowę przekopu (kanału) między jeziorem, a morzem, w okolicach dawnej wsi Łączka. Rok po rozpoczęciu budowy jeden ze sztormów zniweczył te plany i zniszczył postępy prac. Kosztowność napraw anulowała plan budowy portu.
5. Niedźwiedź morski
Chodzą głosy, że to nie sztorm, tylko pradawny niedźwiedź morski (nazwa od pomruku wdzierającej się wody na ląd) wywołał wielką falę, która zalała budowę nowego kanału. Naukowcy dowodzą, że mniemany niedźwiedź morski to fala tsunami. Podobne badania w innych regionach polskiego wybrzeża potwierdzają tę tezę. Wnioskuje się, że takie fale tsunami w historii Polski mogły trzy razy nawiedzić wybrzeże. Naukowcy jednak nie są jednoznaczni co do przyczyny powstania tych fal.
6. Max Pachstein
Max Pachstein, był niemieckim malarzem, impresjonistą. Często odwiedzał wybrzeże, w tym Łebę. Podczas licznych pobytów zakochał się w córce właściciela restauracji i gościńca Marcie Moller (budynek do dziś stoi przy moście na Chełście), którą następnie poślubił. W czasie II wś., w Berlinie, był prześladowany przez nazistów za swój wyraz artystyczny, więc schronienie znalazł w Łebie. W czasie wojny, aby zarobić, zajmował się malarstwem pokojowym, ale także na zlecenie ówczesnego proboszcza namalował jedyny w swej karierze obraz o tematyce religijnej. Obraz Madonny Orędowniczki, bo o tym obrazie tu mowa, zawisł początkowo w kaplicy w hali sportowej. Po wojnie, trafił na plebanię i strych. Dopiero w latach 90. XX w. odkryto, że to obraz autorstwa Maxa Pachsteina. Dzieło to do dziś wisi kościele pw. WNMP na lewo od prezbiterium.
7. Wydmy
Najwyższa wydma Łącka mierzy od 35 do 40 m, w zależności od usypania jej przez wiatr. Nazwę swą zawdzięcza od wsi Łączka, która istniała w tym miejscu do XVI w. W latach 20. XX w. na wydmach istniała szkoła szybowcowa, a w czasie II wś. ćwiczył tu słynny oddział armii niemieckiej Afrika Korps. Piaszczyste tereny idealnie nadawały się do ćwiczeń przed wyjazdem na pustynną Afrykę płn.
8. Jezioro Łebsko
Jezioro Łebsko jest non-stop zasypywane przez piasek, przez ostatnie 60 lat, jego powierzchnia zmniejszyła się o 400 ha.
9. Łebski zamek
Hotel Neptun, zwany też Zameczkiem, został zbudowany w 1901 r. Jest to najbardziej okazały budynek miasta. Obok niego w 1903 r. powstała dzielnica willowa.
10. Wydma Mampego
Na wschód od Zameczku znajduje się najwyższe wzniesienie miasta. Nazwa wywodzi się od nazwiska wnuka dawnego burmistrza, który zbudował na wydmie miejsce rekreacji z punktem widokowym. Do dziś zachował się tylko fragment schodów z przełomu XIX i XX w. Legenda głosi, że nazwa pochodzi jednak od jego dziadka, który sprzyjał przemytnikom w okresie wojen Napoleońskich, kiedy to zakazany był handel z Anglią. Ponoć właśnie z tej wydmy komunikowano się z brytyjskimi statkami przewożącymi kontrabandę. Potocznie na wydmę mówi się Małpedyna.
11. Ulica Kościuszki
- Przy ul. Kościuszki 86 stoi najstarszy budynek miasta po kościele, dawna wędzarnia z 1723 r., nad oknem belka z datą i napisem „Devc Protector et advisor mevs” – „Bóg moją ochroną i pomocą ”.
- Przy ul. Kościuszki 92 stoi dawna szkoła z 1784 r.
- Wiele domów przy ulicy stoi bokiem, bo się więcej wtedy mieści, a każdy chciał w nowej lokacji mieszkać przy głównej ulicy.
- Wzdłuż ulicy znajduje się Aleja Prezydentów III Rzeczpospolitej, co jakiś czas można natknąć się na pamiątkową tablicę z odciśniętą dłonią głowy państwa.
- Na jednej z ławek można przysiąść się do dwóch słodkich owczarków nizinnych. Pomnik ten upamiętnia Danutę Hryniewicz, doktorkę nauk weterynaryjnych. Stosując metodę chowu wsobnego przyczyniła się do odtworzenia tej rasy w Polsce.
12. Miasto szewców
W XVIII w. wieku jak na tak małe miasto istniało tu 12 zakładów szewskich.
13. Rozkaz Kartoflany
W ramach walki z głodem i niedoborami żywności Fryderyk II (Stary Fryc) sprowadził na pomorze ziemniaki, jako tańszą i łatwiejszą w uprawie roślinę. Mieszkańcy wsi nie chętnie przyjęli nowy produkt, często po zjedzenie surowych ziemniaków, czy łodyg roślin, chorowali, przez co zaczęli nazywać ziemniaki rośliną diabła. Fryderyk II znając jednak pozytywne właściwości tego warzywa wprowadził rozkaz kartoflany, każdy rolnik musiał sadzić ziemniaki. Decyzja ta przyniosła oczekiwany skutek, do dziś pomorze króluje w ilości spożywanych ziemniaków. Sam uwielbiam kaszubskie pólki ze śledziem.
14. Cmentarz ewangelicki
W miejscu obecnego parku przy ul. parkowej znajdował się od 1850 r. cmentarz ewangelicki. W latach 80. XX w. postanowiono ekshumować ciała i utworzyć nowe osiedle z parkiem. Ziemie z cmentarza często wykorzystywano do wyrównania podłoża pod nowe domy. Po kilku latach w czasie remontu jednego z nich odnaleziono czaszkę. Właściciel domu trafił do aresztu z podejrzeniem zamordowania jednego z mieszkańców. Badania jednak dowiodły, że jest to czaszka jednej z pochowanych w XIX w. osób na dawnym cmentarzu.
15. Dawny cmentarz ewangelicki przy ul. Do Rąbki
W drodze na wydmy po prawej stronie drogi zachował się dawny cmentarz ewangelicki, który służył mieszkańcom wsi Rąbka. Niegdyś każda wieś posiadała własną nekropolię.
16. Strażnicy plaży
W 1865 r. powstała w Łebie stacja ratownicza, dodajmy, że była to pierwsza taka stacja nad Bałtykiem. Do dziś obok głównego budynku Ratownictwa Morskiego, zachował się mały budynek z czerwonej cegły z 1903 r. Mimo istnienia ratowników nad morzem, kanclerz Bismarck postanowił powołać Strandamtów (Strand=plaża, Amt=urząd) i Strandvogt (Strand=plaża, Vogt=strażnik, nadzorca), czyli urząd i strażników. Dbali oni o to żeby mieszkańcy nie plądrowali statków, które stanęły na mieliźnie, bądź ich ładunków, które morze wyrzuciło na plaże. Pomagali kapitanom statków w opiece nad rozbitym statkiem.
17. Dzwon
Przy wejściu do portu stał dzwon przeciwmgielny, który rozbrzmiewał przy trudnych warunkach pogodowych, takich jak mgła.
Łeba zainteresowała Cię swoimi ciekawostkami? Zachęcam do zapoznania cię z tymi z Dziwnowa i Dziwnówka!
