Mierzeja Wiślana – co zobaczyć?

Mierzeja Wiślana

Mierzeja Wiślana jest to długi na 96 km pas piaszczystych wydm (60 km w Polsce), wbrew pozorom nie zaczyna się ona w Kątach Rybackich a już w Sopocie. Kończy się niedaleko Primorska w Obwodzie Kaliningradzkim. Mierzeja przecięta jest w 5 miejscach przez Wisłę Martwą, Wisłę Śmiałą, Wielki Przekop Wisły, Kanał Nowy Świat oraz cieśninę Piławską. Szerokość mierzei waha się między 500 m, a 2,5 km. Dawne nazwy to Mierzeja Świeża, oraz Fryska, niegdyś tak samo nazywano Zalew Wiślany, czyli Zalew Świeży i Zalew Fryski. 

Park Krajobrazowy Mierzeja Wiślana

Park utworzony został w 1985 r. i mierzy 4400 ha. Chroni mierzeję wiślaną z charakterystycznymi wydmami porośniętymi borem sosnowym. Ochroną objęte są także piaszczyste wybrzeże morskie oraz zróżnicowane wybrzeże zalewu, kwaśna buczyna, torfowiska i brzezina bagienna. Znajdują się tu dwa rezerwaty. 

Zalew Wiślany

Zalew mierzy 838 km kw, z czego ⅖ w granicach Polski. Istniały plany osuszenia zalewu poprzez budowę polderów. Jest to płytki akwen o średniej głębokości 2,7 metra, przez co jest bardzo podatny na wahania wysokości lustra wody, dochodzący w ciągu doby do 1,5 metra, np podczas silnych wiatrów. Zalew łączy się z Bałtykiem poprzez cieśninę Piławską i kanał Nowy Świat. W tych miejscach słony Bałtyk wlewa się w czasie sztormów do zalewu, powodując zasolenie wód, które dochodzi do 5,5 promila.

Charakterystyczne dla zalewu są szerokie, nawet na kilkaset metrów przybrzeżne szuwary. Zalew jest jednym z najważniejszych obszarów rozrodczych śledzia w Bałtyku Południowym. Nazwa Zalew Wiślany ustanowiono prawnie w 1950 r. Wcześniej zwany głównie Zalewem Świeżym, przez chwilę Zalewem Fryskim, od niemieckiej nazwy świeży (Frisches).

Wyspa Estyjska

W trakcie budowy kanału Nowy Świat na środku zalewu usypano wyspę, w celu powstania ostoi ptaków. Wsypa ma około 200 ha, prawie 5 km obwodu. Nazwa wyłoniona w konkursie nawiązuje do pierwszej historycznej nazwy zalewu z IX wieku, która pochodzi od nazwy ludów Estetów, późniejszych Prusów, którzy zamieszkiwali te regiony. 

Krynica Morska 

• W Krynicy Morskiej mieszka niespełna 1400 osób, w związku z tym jest to najmniejsza pod względem liczby ludności gmina w Polsce i jedno z najmniejszych miast w Polsce. 
• szlak śladami Chmielewskiej, autorka znanych książek była stałą bywalczynią Krynicy i Piasków, została honorowym obywatelem miasta. W związku z tym na placu przy bibliotece znajduje się jej ławeczka. W mieście znajduje się 7 tablic przybliżających jej twórczość. 
• ławeczka zakochani w Krynicy Morskiej
• Cesarski Dwór – to dawny Dom Kuracyjny Kaiserhof zbudowany w 1905 r., był to pierwszy na świecie budynek zbudowany na szczycie wydmy, był także najwyższym obiektem na mierzei wiślanej. Po zburzeniu latarni morskiej, wieżyczka budynku pełniła rolę tymczasowej latarni. Historyczny drewniany gmach nie przetrwał próby czasu, dzisiejszy hotel to murowana rekonstrukcja dawnego uzdrowiska. 

• Park Zdrojowy – to bez wątpienia dawne serce uzdrowiska. Kulminacyjnym miejscem była wydma z hotelem Belvedere i tarasami spacerowymi. Wśród alejek można było obejrzeć rekonstrukcję antycznych rzeźb i wysłuchać koncertów przy muszli koncertowej. Dziś zostały tylko niezagospodarowane tarasy i fontanna. 
• użytek ekologiczny „Krynicki Starodrzew” – liczy sobie 1 ha lasu w centrum Krynicy. Jest to dawna część parku Zdrojowego, dlatego występuje tu tak duża różnorodność gatunków. 

• pomnik dzików – dziki od lat są symbolem Krynicy Morskiej, żyją w tutejszych lasach i nie boją się wkroczyć na deptak. Trzeba pamiętać jednak, że mimo braku strachu nadal są to dzikie zwierzęta. W ich obecności należy zachowywać się spokojnie i im nie przeszkadzać, a tym bardziej nie dokarmiać.
• pomnik pierwszych osadników – upamiętnia pierwszych przyjezdnych po wojnie, którzy odbudowali Krynice. To dzięki nim, a zwłaszcza polakom ze wschodnich kresów, miasto nazywa się Krynica Morska. Wcześniejsza niemiecka nazwa to Łysa Góra i takową wioska nosiła tuż po wojnie. Oficjalna nazwa Krynica występuje od 1950 r. 

• latarnia morska – obecna latarnia powstała w 1951 r., wcześniejsza z 1895 r. został zniszczona przez wycofujące się wojsko niemieckie 1945 r. Obiekt ten nie jest typową latarnią portową, służy głównie do zalepienia luki między Gdańskiem a Bałtijskiem. Mierzy ona 26,5 m wysokości, ale dzięki temu, że stoi na wydmie światło znajduje się na wysokości 53 m n.p.m. 
• cmentarz żołnierzy radzieckich – znajduje się zaraz obok latarni morskiej. Godnym uwagi jest fakt, że trzech pochowanych tu żołnierzy radzieckich zginęło pod gruzami latarni morskiej, która została zaminowana przez wycofujących się Niemców. Pochowano tu 240 żołnierzy, z czego tylko 39 zostało zidentyfikowanych. 

• W Krynicy Morskiej znajduje się ulica Teleexpressu, jedyna ulica z nazwą odnoszącą się do telewizyjnej audycji.
• Dąb Benek posadzony w 1959 r. z okazji 1000-lecia państwa polskiego, w 2004 r. ustanowiony pomnikiem przyrody. 
• Kolej Wąskotorowa – zbudowana styczeń-kwiecień 1945 r. przez Wehrmacht w celu udostępnienia Prus Wschodnich z zachodem, gdyż Armia Czerwona zajęła już południową część Zalewu Wiślanego. Linia działała kilkanaście dni, gdyż Armia Czerwona zdobyła Mierzeję na początku Maja 45’. Władze Polskie odbudowały linie, ale zakazano używania lokomotyw spalinowych w celu ochrony tutejszych lasów. Składy konne nie zawsze radziły sobie z tutejszymi wydmami. Sprowadzono lokomotywy elektryczne, które okazały się jednak być dość zawodne. Myślano o utworzeniu linii turystycznej, ale budowa drogi utwardzonej i nieopłacalność modernizacji spowodowała, że linię rozebrano w latach 60. XX w. Do dziś w lesie zachował się nasyp, a w trawach można znaleźć drewniane podkłady. 

Mierzeja Wiślana – część wschodnia

Wielbłądzi Garb (Grzbiet)

Wielbłądzi Garb to stała wydma licząca prawie 50 m wysokości, co czyni ją najwyższą stałą wydmą w Europie. Jest to jedyne naturalne miejsce na mierzei z której widać równocześnie zalew i morze, aby ułatwić tę obserwację zbudowano także wieżę widokową. Nazwa wywodzi się od dwóch pagórków, które idealnie widoczne są od strony morza. 

Góra pirata

Góra pirata to kolejna wydma stała, także z wieżą widokową, z której roztacza się widok na obie strony. Legenda głosi, że jeszcze za czasów, gdy mierzeja była tylko ciągiem wysp, to jedna z nich zamieszkana była przez piratów. Zbudowali tu wieżę obserwacyjną z której wypatrywali statki do ataku, a zdobyty łup ukrywali właśnie pod wieżą. 

Zatoczka Dzikiej Róży

Od strony zatoki znajduje się mała zatoczka z stromymi klifami porośniętymi dzikami różami. W tym cichym i spokojnym miejscu, ponoć można napotkać się na kraby wełnistoszczypce, które trafiły do Bałtyku 1912 r. na statku z Chin. Widywane są one także w zatoce Gdańskiej i Zatoce Pomorskiej u ujścia Odry. 

Bezleśna Wydma Szara

Unikatowym miejscem na Mierzei jest użytek ekologiczny o wdzięcznej nazwie Bezleśna Wydma Szara. Wzdłuż niej poprowadzono piaszczystą ścieżkę z której można obserwować rzadką roślinność, roztacza się stąd także widok na zalew. 

Piaski (Nowa Karczma)

Mała wieś na końcu Polski, znana już od Średniowiecza, kiedy to powstała tu Karczma Hannosa. Stąd niemiecka nazwa miejscowości Nowa Karczma. Nazwa Piaski jest nazwą potoczną, ale częściej używaną. Wywodzi się od ruchomych piasków, które zmuszały do przenosin wsi. Ostatnia taka przeprowadzka miała miejsce w 1825 r. Wieś została też mocno zniszczona podczas II wś.

Dziś administracyjnie jest to dzielnica Krynicy Morskiej. Pierwszy kościół powstał w XVII w. obecny pochodzi z lat 90. XX w. pw. Matki Boskiej Gwiazdy Morza. Jedyny pamiątkami po dawnej historii jest stary cmentarz menonicki oraz czerwona szopa.

Czerwona szopa

Na północ od Piasków zachował się Czerwony Domek, czyli dom ratownictwa morskiego z charakterystyczną wieżą obserwacyjną, która często mylnie nazywana jest latarnią morską. Dziś obiekt wykorzystywany jest przez Związek Harcerzy Rzeczypospolitej, którzy stawiają tu letnie obozy, w rezultacie w okresie letnim może być trudny do zwiedzenia. Takich czerwonych szop na terytorium dzisiejszej polski powstało 30. 

Stary i nowy Radar

Po środku lasu, dalej na wschód od Piasków, zachowała się podstawa radaru Wielki Wurzburg. Jego talerz miał średnicę 7,5 m i zasięg około 70 km. Służył do kierowania ogniem artylerii przeciwlotniczej.

Ciekawostka poboczna

W 1942 r. brytyjscy spadochroniarze odbili jeden z takich radarów na wybrzeżu Francji, dzięki czemu poznali niemiecką technologię, co ciekawe, Niemcy postanowili zbudować podwójne linie ochrony każdego radaru, dzięki czemu powstałe w ten sposób podwójne okręgi łatwiej było wypatrzeć na zdjęciach lotniczych. Tak więc przez pozorną ochronę Niemcy wystawili aliantom jak na dłoni radary, które łatwo zostały zaatakowane podczas D-Day w Normandii.

Granica Państwa

Przy wejściu na plażę nr 1 znajduje się płot, za którym znajduje się 400 metrowy pas ochronny. Z pewnością nie należy go przekraczać, bądź szlabanów znajdujących się w głębi lasu może skutkować nawet trafieniem do więzienia. Mierzeja Wiślana to nie tylko koniec Polski, ale także UE, woj. Pomorskiego jak i miasta Krynica Morska. Od lat miasto i instytucje turystyczne lobbują o utworzenie turystycznego przejścia granicznego. 

Mierzeja Wiślana – część zachodnia

Przebrno

Przebrno to dawna wieś, dziś części Krynicy Morskiej. Obok wsi znajdowała się granica między Wolnym Miastem Gdańskiej a wschodnimi Prusami, dlatego granicę wyznaczało 17 kamiennych słupków, do dziś zachowały się 4 z nich. Przy głównej drodze postawiono pomnik upamiętniający robotników przymusowych z obozu nazistowskiego Stutthof, którzy budowali tutejszy polder i wały przeciwpowodziowe.

Rezerwat Buki Mierzei Wiślanej

Rezerwat został utworzony 1962 r. i mierzy 7 ha. Znajduje się na obrzeżach osady Przebrno. Przede wszystkim ochronie podlegają tu ponad 200-letnie buki. 

Skowronki

Skowronki to mała wieś, do 2017 r. była częścią Kątów Rybackich. Obok wsi powstał przekop Mierzei Wiślanej.

Kanał Żeglugowy Nowy Świat

Przekop Mierzei Wiślanej wzbudza wiele dyskusji i kontrowersji.

• Największe plusy to przede wszystkim skrócenie szlaku wodnego do Elbląga o 100 km, pozbycie się problemów z rosyjskimi pozwoleniem na korzystanie z Cieśniny Piławskiej, potencjalny rozwój Elbląga, odciążenie ruchu samochodowego i towarowego w Trójmieście.
• Największe minusy to wpływ na ekosystem i siedliska ptaków poprzez zachwianie prądów wodnych i zasolenie zalewu, obawy przed zmniejszeniem ruchu turystycznego w Kątach i Krynicy, oraz co więcej na rentowność (inwestycja zwróci się ponoć za 450 lat, kosztowne utrzymanie głębokości i zimowe zatory lodowe). 

Kąty Rybackie

• Muzeum Zalewu Wiślanego – jest to oddział Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, przede wszystkim prezentujące szkutnictwo, typowe łodzie rybackie dla zalewu oraz bojer Ludowy 8. 
• rezerwat Kormoranów (oficjalnie rez. Kąty Rybackie) jest to największe stanowisko lęgowe kormoranów, około 6500 par, oraz drugie co do wielkości czapli siwej.
• pomnik konieczności budowy przekopu – w 2006 r. senator Elżbieta Gelert postawiła pomnik, gdyż chciała wyrazić głos tutejszej społeczności o konieczności budowy przekopu. 
• Ławeczka Rybaka, upamiętnia wszystkich rybaków łowiących w Zalewie i na morzu, gdyż jest to główna działalność tutejszych mieszkańców. 

Zobacz mapę opisanych miejsc i zaplanuj swój pobyt! MAPA

Zapraszam do zapoznania się także z wpisem o miejscach w okolicach Dziwnowa oaz Łeby.

Jeżeli spodobał ci się ten tekst i jest ci pomocny w organizacji podróży, to może masz ochotę postawić mi kawę?