Krynica-Zdrój to jedno z największych uzdrowisk w Polsce, której lecznicze wody znane są także poza granicami kraju. Miasto leży na pograniczu Beskidu Sądeckiego i Beskidu Niskiego, jego dogodne położenie wpływa także na wysoki ruch turystyczny związany z narciarstwem i wędrówkami pieszymi. Przygotowałem dla Was 12 faktów i ciekawostek, ponieważ właśnie z tylu liter składa się nazwa Krynica-Zdrój.
K – Kiepura
Jan Kiepura to bez zwątpienia jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci kultury Polskiej z dwudziestolecia międzywojennego. Mimo, że urodził się w Sosnowcu, a karierę muzyczną i filmową realizował za oceanem to właśnie m.in. Krynica stała się jego ulubionym miejscem do odpoczynku. To tutaj w latach 30. XX w. zlecił wybudowanie hotelu Patria i z własnej kieszeni na ten cel przeznaczył 160 tysięcy dolarów. Co ciekawe słowo Patria z łaciny oznacza Ojczyzna. Hotel jest pięknym przykładem architektury modernistycznej.
Miasto nie zapomniało o słynnym śpiewaku i już rok po jego śmierci w 1967 r. stworzyło Festiwal Muzyczny upamiętniający dorobek artysty. W latach 1984-2012 dyrektorem artystycznym wydarzenia był znany krytyk muzyczny, dziennikarz, Bogusław Kaczyński, którego z resztą pomnik też stoi w centrum uzdrowiska. Pomnik Jana Kiepury znajduje się przy ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Co ciekawe jest to kopia powstałego dwa lata wcześniej pomnika, w rodzinnym mieście Kiepury, w Sosnowcu. Kolejnym miejscem upamiętnienia artysty jest Muszla Koncertowa na deptaku, na której umieszczono pamiątkową tablicę.
R – Rzeka
Przez centrum Krynicy-Zdroju przepływa Kryniczanka, która pięknie została wkomponowana w krajobraz uzdrowiska. Wzdłuż potoku znajduje się główny deptak oraz liczne charakterystyczne dla uzdrowiska drewniane wille i pensjonaty. Kryniczanka liczy jedyne 9,22 km, ale jej nazwa jest bardzo dobrze znana ze względu na nazwę wody mineralnej, która butelkowana jest właśnie w Krynicy. Potok ten uchodzi we wsi Powroźnik do kolejnej znanej rzeki do Muszynki.
Y – yyyyyy
Yyyyy idźmy dalej z tym alfabetem.
N – Najstarszy zabytek
Pierwszą wodą źródlaną, którą zaczęto wykorzystywać w celach uzdrowiskowych była Słotwinka. Jej nazwa pochodzi od nazwy dawnej osady, dziś części Uzdrowiska. Jej mieszkańcy od dawna znali te „słodkie wody”, taki smak sprawia duża ilość magnezu. Woda jest szczawą silnie hipoosmotyczną, przez co bardzo dobrze nadaje się w leczeniu przewlekłych nieżytów górnych dróg oddechowych. Dziś w parku Słotwińskim znajduje się pawilon pijalni tych wód z 1806 r., co czyni go najstarszym zabytkiem miasta.
I – Ikony uzdrowiska
Użyłem tutaj sformułowania ikony, w celu zaprezentowania najważniejszych postaci z historii Krynicy-Zdrój, bez których miasto nie byłoby dziś takie ważne. Na murze przy hotelu Prezydenckim znajduje się galeria „Zasłużeni dla uzdrowiska” z tabliczkami poświęconymi wszystkim znanym postaciom, którzy przyczynili się do rozwoju Krynicy-Zdroju.
Józef Dietl – lekarz, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Stworzył nową dziedzinę medycyny balneologię, czyli naukę o leczniczych właściwościach wód. To dzięki jego pracy krynickie wody zostały zbadane i sklasyfikowane, co rozpoczęło oficjalną historię uzdrowiska. Jego imieniem nazwano krynickie bulwary wzdłuż rzeki Kryniczanki.
Henryk Ebers – Od 1885 r. był kierownikiem zakładu wodoleczniczego. Przyczynił się do budowy linii kolejowej łączącej miasto, stąd dziś ulica wiodąca z dworca kolejowego nosi jego imię. Ocalił też miasto przed zniszczeniami armii rosyjskiej podczas I wojny światowej, będąc w sztabie armii rosyjskiej głosił, że to uzdrowisko jest międzynarodowe i leczy głównie obcokrajowców, a nie Polaków.
Rudolf Zuber – geolog, który podczas swych wieloletnich prac naukowych badał Karpaty. W latach 1910-1912 prowadził badania w Krynicy, dzięki czemu odkrył nowe źródła wody, silnej szczawy alkaicznej. Do dziś woda ta nosi jego nazwisko w nazwie.
Mieczysław Dukiet – lekarz zajmujący się głównie ginekologią, przez ponad 50 lat związany z Krynicą, gdzie praktykował swój zawód, oraz badał wykorzystywanie wód leczniczych w niepłodności. W latach 30. XX w. leczył m.in. przebywającą w Krynicy-Zdroju księżniczkę Julianę, późniejszą królową Holandii. Był także zagorzałym sportowcem, zwłaszcza promotorem hokeja na lodzie. Jego imieniem nazwano park, który łączy się z głównym deptakiem od strony północnej.
Leon Nowatorski – W dwudziestoleciu międzywojennym był kierownikiem Państwowych Zakładów Zdrojowych w Krynicy-Zdroju, przyczynił się do znacznej modernizacji uzdrowiska i jego rozwoju. Z jego inicjatywy rozpoczęto lecznicze sezony zimowe, utworzono Park Zdrojowy na Górze Parkowej, uruchomiono kolejkę linowo-terenową na jej szczyt, zbudowano tor saneczkowy i stadion miejski. Powstały nowe budynki uzdrowiskowe i nowe odwierty wód leczniczych. Okres międzywojenny zwany jest Epoką Nowatorskiego. Jego imieniem nazwano główny deptak w Krynicy.
C – Czarny Potok
Krynica-Zdrój to nie tylko uzdrowisko, to także wielki ośrodek narciarski. A najsłynniejszą górą wśród narciarzy jest Jaworzyna Krynicka. U stóp Jaworzyny Krynickiej znajduje się dolina Czarnego Potoku, stąd nazwa wielkiego ośrodka wypoczynkowo-narciarskiego. Na stokach Jaworzyny znajduje się 8 tras narciarskich o łącznej długości 14 km. Na szczyt wiedzie 7 wyciągów i jedna kolej gondolowa, która czynna jest cały rok. Latem wywozi turystów na szczyt, na którym znajdują się liczne restauracje i schroniska oraz taras widokowy. Ponieważ, jest to jedna z najwyższych gór Beskidu Sądeckiego z jej szczytu roztacza się wspaniały widok, w tym na Beskidy, Pieniny i Tatry.
Z doliny Czarnego Potoku można wejść także na wzgórze Drabiakówka, na której szczycie znajduj się charakterystyczna wieża widokowa typu „Ścieżka wśród koron drzew”. Od strony Słotwin można dostać się na wieżę wyciągiem krzesełkowym, także czynnym w okresie letnim. Do Czarnego Potoku i Słotwin jeździ autobus miejski, a warto wspomnieć, że komunikacja w mieście jest darmowa.
A – Autoportret z ołówkiem
Najbardziej znaną postacią związaną z uzdrowiskiem jest Nikifor, czyli Epifaniusz Drowniak. Urodził się tutaj w 1895 r., dorastał w biedzie, wychowany tylko przez matkę, łemkowską żebraczkę. Przez wadę wymowy, uważany był za osobę niedorozwiniętą. Jedyne co kochał to malarstwo, którym zajmował się amatorsko. Zawsze można było go spotkać na krynickim deptaku malując kolejne tutejsze krajobrazy i sprzedając swoje prace.
Dopiero w latach 30. XX w. został odkryty przez ukraińskiego malarza Romana Turyna, dzięki któremu jego prace zyskały rozgłos i stał się osobą rozpoznawalną. Największa rozpoznawalność nastąpiła po II wojnie światowej, gdzie jego prace były wystawiane w wielu krajach.
Podczas życia stworzył około 40 tysięcy prac, głównie szkiców i obrazów. W willi Romanówka znajduje się obecnie muzeum poświęcone tej postaci. Jedną z prac, które można tu zobaczyć to Autoportret z ołówkiem. Jednak największa kolekcja jego dzieł znajduje się w Muzeum Okręgowym w Nowym Sączu.
Z – Zdrojowe wody
Nie ma uzdrowiska bez wód zdrojowych, a Krynica-Zdrój może pochwalić się wieloma z nich. Wody dostępne są w Starym Domu Zdrojowym, Starych Łazienkach Mineralnych, Pawilonie Słotwinka i Jan, ale przede wszystkim w Głównej Pijalni.
Słotwinka – szczawa skuteczna w leczeniu przewlekłych nieżytów przewodu pokarmowego, chorób z niedoboru magnezu, chorób neurologicznych oraz działa przeciwalergicznie.
Kryniczanka „Zdrój Główny” – Dzięki dużej ilości magnezu łagodzi stany stresowe i nadmierną pobudliwość, a dzięki bardzo dużej zawartości wapnia wzmacnia układ kostny. Działa przeciwzapalnie i przeciwuczuleniowo.
Jan – Nadaje się do leczenia kamicy nerkowej, czy innych schorzeń nerek i dróg moczowych ponieważ jest mocno moczopędna. Dlatego wielu kuracjuszy pije ją dopiero ustawiając się w kolejce do łazienki. Woda pomaga także w miażdżycy i cukrzycy.
Zuber – Najbardziej charakterystyczna z wód dzięki swojemu specyficznemu smakowi. Jest także jedną z najbardziej zmineralizowanych wód w Europie. Leczy choroby wrzodowe żołądka i dwunastnicy, wątrobę i drogi żółciowe, zwalcza nadkwasotę, obniża poziom cukru i cholesterolu we krwi.
Mieczysław – Zalecana w nieżytach żołądka, chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy oraz dla osób po resekcji żołądka.
Józef – Jest to woda wzmacniająca organizm, leczy także niedokrwistości. Jest wodą także wysoko moczopędną.
Tadeusz – Woda stosowana jest w leczeniu schorzeń układu krwiotwórczego, przy rekonwalescencji po chorobach zakaźnych, w niedokrwistościach oraz w schorzeniach nieżytowych jelit.
D – Deptak
Deptak to bez wątpienia serce uzdrowiska. Mierzy ok. 700 m i dzieli się na dwie części. Aleję Nowotarskiego i Bulwary Dietla wzdłuż Kryniczanki. To tutaj ulokowane są najważniejsze budynki miasta. Najokazalszym z nich jest budynek Starego Domu Zdrojowego z 1889 r., w której mieści się Pijalnia Mieczysław. Kolejnymi charakterystycznymi budynkami są Stare Łazienki Mineralne z 1863 r., Pijalnia Główna z 1971 r. (obecny wygląd z 2014 r.), szklana elewacja mocno wyróżnia się wśród zabytkowych gmachów. Uwagę na pewno zwraca też Nowy Dom Zdrojowy, modernistyczny gmach z 1939 r.
Warto zwrócić uwagę także na Muszlę Koncertową, pomnik Adama Mickiewicza i liczne drewniane wille i pensjonaty znajdujące się po drugiej stronie potoku Kryniczanka, a wśród nich: „Biała Róża” z 1856 r., „Biały Orzeł” z 1857 r., „Kosynier”, „Wisła” i „Węgierska Korona” z 1880 r., „Witoldówka”, „Małopolanka” z 1898 r. oraz „Romanówka”, o której już była mowa pod pierwszą literą R w naszym alfabecie.
R – Rekreacja
Jeżeli spróbowaliście już wszystkich wód zdrojowych, macie pusty pęcherz i chęć na spacer to warto wybrać się na Górę Parkową, ale nie tylko na jej szczyt. W 1937 r. powstała pierwsza w Polsce kolej linowo-terenowa, której wagoniki podwiozą nas na szczyt góry. Kolej ta to także podróż w czasie, gdyż w poczekalni czeka nas ciekawa prezentacja multimedialna. Na szczycie znajdują się rajskie zjeżdżalnie (o ich historycznym aspekcie w kolejnej literze), trwa także budowa wieży widokowej (planowane otwarcie początek 2026 r.). opodal szczytu mamy też polanę, z której rozlega się widok na Beskidy.
Na zboczach Góry Parkowej mamy Źródło Miłości, Polanę Michasiową z Bocianówką, czyli źródłem wzmacniającym płodność oraz Leśne Sanktuarium Matki Boskiej Królowej Krynickich Zdrojów. Od strony zachodniej mamy także urokliwy drewniany kościół Przemienienia Pańskiego, zwany także Kaplicą na Dietlówce, czy charakterystyczny pomnik Jelenia. A bardziej na południe mamy obszerny Park Czterech Żywiołów, gdzie znajdują się liczne urządzenia pogłębiające wiedzę przyrodniczą i prawa fizyki. Mamy tu także miniatury zabytków z okolicy, trasy piesze i rowerowe oraz miejsca rekreacyjne.
Ó – Óóóóó, ale pojeeeechał!
Wysiadając z kolejki na Górze Parkowej zobaczymy Rajskie Zjeżdżalnie, atrakcję sportową dla dzieci, ale jeżeli przyjrzymy jej się dokładnie to zauważymy, że konstrukcja zbudowana z żelbetonu przypomina wieżę startową dla saneczkarzy i nic w tym mylnego. Pierwsza drewniana konstrukcja powstała w 1929 r. jako pierwsze takie miejsce w Polsce. Już rok później rozegrano tu pierwsze Mistrzostwa Polski. Krynica-Zdrój szybko stała się stolicą saneczkarstwa w naszym kraju. W 1935 rozegrano Mistrzostwa Europy, a w roku 1958 i 1962 Mistrzostwa Świata. Obecna zachowana konstrukcja pochodzi z 1938 r. Niestety jest to jedyna zachowana pozostałość po tej dyscyplinie sportu, dociekliwy turysta dojrzy także nieliczne pozostałości toru na zboczu góry. Od lat miasto chciałoby zbudować współczesny tor saneczkarsko-bobslejowy, jednak na przeszkodzie stoi strefa ochrony uzdrowiskowej.
J – Jamnik
Jamnik to zaskakujący pomnik w centrum uzdrowiska, który często uważany jest za symbol Krynicy. Znajduje się w Parku im. Mieczysława Dukieta i od lat kuracjusze, turyści, ale także mieszkańcy się z nim fotografują, nie w jednym albumie rodzinnym znajduje się zdjęcie dziecka siedzącego na Jamniku. Obecny pomnik pieska jest repliką, gdyż ten oryginalny zaginął podczas prac renowacyjnych parku.
Spodobał ci się ten wpis, zerknij także na inne artykuły z cyklu ABC…
